CỔNG TAM QUAN CHÙA VIỆT – MỘT GÓC NHÌN

CỔNG TAM QUAN CHÙA VIỆT- MỘT GÓC NHÌN.

Thái Hòa Bùi Đình Ngọc

     Trong góc độ thiết kế phong thủy chùa, đương nhiên có nhiều trường phái, nhiều quan điểm, nhưng tựu trung vẫn có một nét chung là kết hợp hài hòa 3 yếu tố Thiên: Thời điểm xây dựng chùa, mỗi giai đoạn lịch sử đều mang dấu ấn của thời đại ấy với cách nhìn nhận về vũ trụ quan, nhân sinh quan khác nhau. Địa: trên quan điểm Địa linh sinh nhân kiệt nên các ngôi chùa thường được chọn nơi xây dựng cũng như tọa hướng, bố cục rất kỹ càng. Nhân: chú ý nhiều đến yếu tố con người tập trung ở các tăng, ni và các Phật tử… để có một công trình vừa linh thiêng, vừa gần gũi với mọi người. Chính vì những nét đó, khi vào những ngôi chùa Việt ta luôn có cảm giác thân thiện, vừa thành kính, linh thiêng mà thật ấm áp…

Ảnh: Cổng Tam Quan Chùa Trần Quốc (sưu tầm)

     Thường một ngôi chùa gồm có tứ chính là: Tam bảo, Tam quan, nhà Tổ, nhà Mẫu ( Phật giáo Tiểu thừa, nguyên thủy không có) và tứ ngung ( là những yếu tố không chính nhưng cần thiết và không phải chùa nào cũng có) gồm: Tượng khải thiên ( tượng ngoài trời ), Bảo tháp Phật giáo, lầu chuông gác trống, giếng hoặc ao chùa. Cùng với đó là nhị cụ gồm các công trình phục vụ chùa như: Nhà tăng ( ni ) khu Ws, tả vu, hữu vu, nhà vong, vườn dược sư, sân thường chiếu ( giảng pháp hoặc ngồi thiền), am đả thiền… Những yếu tố này từng vùng miền có khác nhau.

     Trong bài này ta xét đến việc thiết kế cổng tam quan. Đương nhiên trong một ngôi chùa thì ngôi tam bảo quan trọng nhất. Sau đó đến cổng tam quan.

Ảnh: Cổng Tam Quan Chùa Chuông – Hưng yên (sưu tầm)

     Chùa ở Việt Nam xưa kia không có cổng tam quan. Ở miền Bắc, ngăn cách chùa và các khu vực chung quanh thường là những lũy tre. Sau đó trong quá trình trùng tu chùa, cổng tam quan được dựng lên.

    Tam là ba, quan là cửa ải, cửa ô, điểm then chốt. Tam quan là tên gọi cổng vào chùa, có ba lối đi, gồm lối chính giữa, bên trái và bên phải. Từ ngữ Tam quan xuất phát từ “Lăng Nghiêm tam quan” và Hoàng Long tam quan”. Theo bộ Đại Chính tân tu, tam quan là ba câu hỏi của pháp sư Từ Vân Tuân Thức hỏi vị quan chú giải kinh Lăng Nghiêm. Vị quan không trả lời được, Ngài bèn ném bản thảo chú giải vào lửa. Từ đó có danh từ “Lăng Nghiêm tam quan”. Theo bộ Vạn Tục quyển 138, trang 326 thượng, Tông Môn Thống Yếu Tục tập II, (chương Hoàng Long Huệ Nam, Ngũ Đăng Hội Nguyên -17, Nhân Thiên Nhãn Mục 2) thì Hoàng Long tam quan là ba câu hỏi về Sinh Duyên, Phật thủ và Lư cước, dùng để khai thị học tăng đến cầu pháp. Tam quan là cổng vào chùa được được thiết kế ba lối vào, theo tinh thần giáo lý Phật giáo, tượng trưng cho không quan, giả quan, trung quan.

     Không quan có ý nghĩa xét sự vật đều không có thật tính, thật tướng, mọi pháp vốn không. Thể hiện tư tưởng về tính Không trong Phật giáo.

     Giả quan có ý nghĩa xét sự vật, chư pháp đều biến hóa, giả tạm, vô thường. Thể hiện quan điểm vô thường trong giáo lý Phật giáo.

     Trung quan có ý nghĩa quán sự vật theo tư tưởng trung đạo trong giáo lý Phật giáo. Không thiên lệch về một cực nào, tả cũng như hữu. Sau này, cổng chùa còn được thiết kế có hai cổng vào gọi là nhị quan ( ví như nhị quan chùa Giác Lâm, còn gọi là Tổ đình Giác Lâm – một trong những ngôi chùa cổ nhất ở thành phố Hồ Chí Minh (1744), là cái nôi của Phật Giáo miền Đông Nam Bộ ) hoặc năm cổng vào gọi là ngũ quan ( ST)

Ảnh : Ngũ Quan Chùa Cao Linh Hải Phòng ( sưu tầm)

     Thiết kế xây dựng cổng Tam quan:

Thư hùng giao, Thần đạo trục

Từ nguyên tích trụ, khí tụ tam quan

     Đến vùng đất xây dựng chùa việc đầu tiên phải xem đất ấy âm hay dương, thái âm hay thái dương, thiếu âm hay thiếu dương mà phân định. Thư, hùng ở đây là đực cái, âm dương của đất ấy giao hòa tạo thành Trục thần đạo, tạo ra chuỗi khí gồm Tham lang, Cự môn, Lộc tồn, Văn khúc, Liêm trinh, Vũ khúc, Phá quân, Phụ bật. Đây là tên các vì sao, tương ứng với các vị Bồ tát bảo hộ cho ngôi chùa ấy, vùng đất ấy. Đương nhiên khi nói đến Phong thủy thì phải xét đến âm dương, ngũ hành và bát quái. Trong kiến trúc xây dựng chùa cũng theo nguyên tắc đó. Nhưng thực tế như vậy mà không hẳn vậy, có nhiều yếu tố giống mà hơi khác. Ví như những người nghiên cứu chúng ta ai chẳng biết kim sinh thủy, nhưng trên kim trục của trục Thần đạo lại tính: Kim tướng, thủy sinh…

     Khi xây dựng thì cổng tam quan bao giờ cũng được đặt vào các cát tinh như: Tham, Cự, Phụ, Vũ.

    Câu “Từ nguyên tích trụ “ nói lên việc chuỗi khí đó tạo thành chuỗi xương sống của ngôi chùa nằm trên trục thần đạo.

     Khí tụ Tam quan là khi chùa có tượng, có linh khí do con người góp phần tạo nên chạy theo trục Thần đạo và tụ lại ở Tam quan.

     Có 3 loại Tam quan:

  1. Lưu quan: Có cổng, có đường đi. Đây là trường hợp thông thường và cổng tam quan này thường nằm trên trục Thần đạo, trùng với trục của Tam bảo. Mọi người thường đi lại trên cổng này.
  2. Chỉ quan: Có cổng mà không có đường đi. Đôi khi ta thấy những ngôi chùa có cổng tam quan nhưng thường đóng kín, chẳng mấy khi mở. Thậm chí khi mở cổng chẳng thấy đường đi. Ra thẳng ruộng lúa hoặc không lưu thông bao giờ. Cổng này có thể trùng với trục Thần đạo, cũng có thể không.
  3. Phù quan: Nơi không dựng được tam quan, đôi khi chỉ có hai cột Hoa biểu để : Khí tụ tam quan. Chúng ta thấy có những nơi mà có những cột hoa biểu dựng nên rất xa ngôi chùa, thậm chí ở giữa cánh đồng, chẳng thấy ai qua lại cổng ấy bao giờ. Có thể nằm trên trục Thần đạo trùng với trục của ngôi Tam bảo hoặc có khi không, cứ như chẳng có liên quan gì với nhau, nếu không hiểu có thể gây thắc mắc. Nhưng thực tế đó là Phù quan, nơi tiếp nhận linh khí cho ngôi chùa đó, vùng đất đó.

     Khi thiết kế xây dựng thì Lưu quan thiết kế trên nguyên tắc “ Thư hùng giao…” Còn Chỉ quan và Phù quan thì kỹ hơn nhiều, ngoài những nguyên tắc rất chặt chẽ ra thường cần những vị sư đức cao vọng trọng làm lễ, đọc chú, kết ấn và còn một số phẩm vật của nhà Phật đặt vào mới phát huy tác dụng.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *